Prof. Dr. Orhan Atalay, 1 Aralık 1965 tarihinde Ardahan’ın Göle ilçesinde dünyaya gelmiştir. Eğitim hayatının ilk basamaklarını Dölekçayır Köyü İlkokulu’nda tamamladıktan sonra, 1984 yılında Kars İmam Hatip Lisesi’nden mezun olmuştur. Yükseköğrenimini Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde sürdüren Atalay, 1989 yılında buradan mezuniyetini almıştır. Akademik kariyerine yön verecek olan lisansüstü eğitimine aynı üniversitenin Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslami Bilimler Bölümü’nde devam etmiş; tefsir anabilim dalında 1993 yılında yüksek lisans, 1998 yılında ise doktora derecelerini başarıyla tamamlamıştır.
Çalışma hayatına ilk olarak 1990-1992 yılları arasında Ulubey İmam Hatip Lisesi’nde öğretmenlik yaparak başlayan Atalay, 1994 yılında Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ne araştırma görevlisi olarak geçiş yapmıştır. Bu çatı altında akademik basamakları hızla tırmanarak 2002 yılında doçent, 2007 yılında ise profesör unvanını almaya hak kazanmıştır. Akademik birikimini aktarmak üzere ilerleyen yıllarda Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi İlahiyat Fakültesi kadrosuna katılmış ve burada öğretim üyesi olarak görev almayı sürdürmüştür.
Akademisyen kimliğinin yanı sıra ülkenin siyasi hayatında da uzun yıllar aktif bir figür olarak yer almıştır. Adalet ve Kalkınma Partisi bünyesinde siyasete giren Orhan Atalay, 24, 25, 26 ve 27. dönemlerde ardı ardına Ardahan Milletvekili seçilerek 2011 ile 2023 yılları arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kenti temsil etmiştir.
Parlamento bünyesinde yürütmüş olduğu uluslararası ve idari görevler arasında İslam İşbirliği Teşkilatı Parlamento Birliği Türk Grubu Başkanlığı dikkat çekmektedir. Siyasi kariyeri boyunca ayrıca AK Parti Genel Merkezi’nde Siyasi ve Hukuki İşler Genel Başkan Yardımcılığı görevini de icra etmiştir.
Türkçe , Kürtçe , Arapça, Farsça ve İngilizce dillerine hâkim olan Atalay, evli ve bir çocuk babasıdır.
Entelektüel ve akademik çalışmalarını kaleme aldığı kitaplarla da taçlandırmış bir yazar olan Atalay’ın, biri çeviri eser olmak üzere toplam dört adet yayımlanmış kitabı bulunmaktadır. Bu çalışmalar arasında toplum ve inanç dinamiklerini inceleyen İslam ve Öteki, Bilinç ve Put ile İçtimâi Tefsir adlı eserleri, onun din sosyolojisi ve tefsir disiplinlerine sunduğu katkıların temelini oluşturmaktadır.